Tìm hiểu sự thật về cuộc khổ nạn của Đức Giêsu (tiếp theo và kết)
Quốc Văn, OP

5. Cuộc hành quyết

a. Đánh đòn
Việc đánh đòn các tử tội được nhiều sử gia Rôma ghi lại như một thủ tục của hình luật, mở đầu cuộc hành quyết. Hình khổ này không được áp dụng cho các công dân Rôma, mà chỉ dành cho ngoại kiều. Tội nhân bị lột trần, trói vào một cây cột trong tư thế khom lưng, đối tượng đón lấy trận mưa đòn. Hình cụ là những dây da cứng, đầu mút có hai thỏi chì hoặc những mũi nhọn gọi là “bò cạp”. Đức Giêsu đã chịu những trận đòn như thế, hơn nữa, quân lính còn bày trò ra để chế nhạo Người. Họ nghĩ ra nghi lễ đăng quang, mặc cho Người một áo đỏ, lấy vòng gai làm vương miện đội lên đầu Người, rồi họ cung kính bái chào: “Vạn tuế Đức vua dân Dothái” (Mc 15,16-18). Chúng còn dùng cây sậy đập lên đầu Người, khạc nhổ vào mặt Người, rồi lại quỳ gối bái lạy. Tấn khổ hình đã trở nên như một trò tiêu khiển, thú vui con người dành cho con người!

b. Vác thập giá
Tiếp sau cuộc đánh đòn, tử tội phải vác thập giá tới nơi hành hình. Theo chứng tích của các sử gia Rôma, các nạn nhân chỉ vác thanh ngang (Patibulum) mà thôi[15]; tuy nhiên cũng có những trường hợp tử tội phải vác cả thập giá.[16] Tới pháp trường, nạn nhận bị treo lên cây cột đã chôn sẵn. Tử tội có thể bị cột vào thập giá hoặc bị đóng đinh, Đức Giêsu bị đóng đinh vào thập giá.
Theo các thánh sử, dọc đường quân lính bắt ông Simon Kyrênê vác thập giá cho Đức Giêsu (Mc 15,21). Ông Simon là người Dothái gốc Kirênê, thuộc miền Bắc Phi, nơi có một cộng đoàn Dothái (xc. Cv 6,9), có lẽ ông đi về Giêrusalem dự lễ Vượt qua. Thế là ông bị cưỡng bức lao động, vì họ sợ Đức Giêsu bị chết dọc đường không đủ sức đến nơi hành quyết.

Điểm hành quyết là đồi Golgotha, nghĩa là đồi Sọ,[17] nơi đã chôn sẵn thanh dọc của thập giá. Tin mừng cũng cho biết thêm chi tiết, có hai tử tội cùng chịu hành quyết với Đức Giêsu. Tại Rôma lúc bấy giờ, hình phạt thập giá là một cực hình không những chỉ đau đớn mà còn làm cho tử tội thêm nhục nhã, bị lột trần treo lên cho kẻ qua người lại chế diễu. Hình phạt này chỉ dành cho tiện dân, nô lệ và ngoại kiều, công dân Rôma không bị xử theo hình phạt này.

Để giúp tử tội bớt đau đớn và chóng chết, họ đánh gẫy ống chân nạn nhân để họ không còn sức chống đỡ thân xác, sức nặng toàn thân kéo xuống, xương ngực giãn ra và làm căng lồng ngực, buồng phổi đầy khí vào nhưng không thoát ra được, vì các bắp thịt thở ra bại dần, nạn nhân ngộp dần và chết.

Đức Giêsu vì quá sức chịu đựng đã chết trước khi quân lính đến, nên khi thấy Người đã chết, họ không đập gẫy ống chân Người nữa. Nhưng dã man hơn, một tên lính đã lấy đòng đâm vào cạnh sườn Người, đụng ngay vào trái tim: máu cùng nước chảy ra.[18] Đức Giêsu đã thực sự tắt thở, Người như một kẻ công chính bị bách hại, ứng nghiệm những gì Kinh thánh đã nói về Người tôi tớ đau khổ của Giavê. Những chi tiết của Tin mừng cho thấy điều đó. Chẳng hạn như việc Đức Giêsu uống rượu pha mật đắng, một đàng là theo thói quen của người Dothái thường làm cho các tử tội, giúp cho tử tội bớt đau đớn, đàng khác sự kiện này dựa theo sách Châm Ngôn 31,6; theo lời Thánh vịnh 69,2: “Thay vì đồ ăn, chúng trao mật đắng, con khát nước lại cho uống giấm chua”. Việc Đức Giêsu bị lột áo và quân lính đem chia chác cũng được nhắc đến trong bối cảnh của Thánh vịnh 22,19: “Áo mặc ngoài chúng đem chia chác, còn áo trong cũng bắt thăm luôn”. Tin mừng thuật lại sau cái chết của Đức Giêsu, nhiều điều lạ xảy ra, trời đất tối tăm, màn trong đền thờ thì xé ra… Ta có thể nói những yếu tố này được viết ra mang dụng ý thần học nhiều hơn là lịch sử… Theo Tin mừng thánh Gioan, Đức Giêsu qua đời vào ngày lễ vọng Vượt qua, các sử gia cho rằng đó là ngày thứ sáu, ngày 07. 04. 30 hay 04. 04. 33. Theo Tin mừng Nhất lãm thì Đức Giêsu qua đời vào ngày thứ sáu, sau lễ Vượt qua, có thể là ngày 27. 04. 31.

c. Việc mai táng
Theo tục lệ của người Dothái, thi hài tử tội phải được mai táng ngay. Hơn nữa, như Tin mừng Gioan thuật lại, vì ngày lễ Vượt qua đã tới, nên việc mai táng Đức Giêsu phải thi hành gấp rút. Cả bốn Tin mừng đều nói về việc Đức Giêsu được hạ xác xuống khỏi thập giá và an táng trong mồ (Mt 27,57-61; Mc 15,42-47; Lc 23,50-55; Ga 19,38-42). Tin mừng nói rõ đó là ngôi mộ mới của ông Giuse Arimathê, ông này là thành viên của Thượng hội đồng nhưng ông không tán thành việc kết án Đức Giêsu, hơn nữa, ông còn là môn đệ Đức Giêsu, nhưng chỉ là lén lút không dám công khai. Việc mai táng Đức Giêsu do chính ông cùng với một người bạn là ông Nicôđêmô, hai ông này đã tới xin phép Tổng trấn Philatô hạ xác Đức Giêsu, tẩm liệm và an táng trong mồ. Chứng kiến việc này, có vài phụ nữ

như bà Maria Mácđala và một bà khác cũng gọi là Maria (Mt 27,61); rồi đây chính
  1. các bà là người báo tin chứng kiến ngôi mộ trống vào sáng phục sinh (Mt 18,1). Việc an táng xong, các ông lăn tảng đá lấp cửa mộ.
Thánh sử Mátthêu còn cho chúng ta biết thêm chi tiết, các thượng tế và người Pharisêu xin Tổng trấn cắt đặt một tiểu đội binh sĩ đến canh ngôi mộ, vì sợ rằng: “Lúc sinh thời, tên bịp bợm ấy có nói: sau ba ngày ta sẽ trỗi dậy. Xin quan lớn truyền canh mộ cho đến ngày thứ ba, kẻo môn đệ hắn đến lấy trộm hắn đi rồi phao với dân là hắn đã từ cõi chết trỗi dậy” (Mt 27,63-64).[19] Họ ra đi đóng ấn niêm phong tảng đá, rồi cắt đặt lính canh gác ngôi mộ (Mt 27,66).

KẾT LUẬN

Có lẽ sẽ không ai ngờ có vụ án cả 2000 năm sau người ta vẫn nhắc lại, vẫn bàn cãi; một tử tội gây xôn xao bao tâm hồn con người: có kẻ chống báng chê bai; có người ủng hộ, thương khóc. Và cũng chính Con Người ấy, ngày hôm nay cả thế giới biết đến, vạn vạn con tim rung động, dõi theo làm môn đệ. Con Người ấy đã chết và nay đang sống. “Đức Giêsu, hôm qua, hôm nay, và mãi mãi vẫn là một” (Dt 13,8).

Ngày nay có lẽ không ai phủ nhận Đức Giêsu là con người lịch sử thực sự. Lời đã đi vào trần gian và mặc lấy xác phàm (Ga 1,14), Lời mang một danh xưng cụ thể: Giêsu. Đức Giêsu ấy đã bị giết chết, dấu chứng lịch sử vẫn còn để lại; Đức Giêsu ấy đã sống lại, chứng từ niềm tin vẫn còn đó. Đức Giêsu đã làm cho lịch sử hữu hạn này mang lấy chiều kích siêu việt, vượt thời gian và không gian.

Lật lại vụ án Đức Giêsu cũng là ôn lại một chặng đường lịch sử, lịch sử con người và cũng là lịch sử cứu độ. Dòng lịch sử với những con người tên tuổi cụ thể như Caipha, như Philatô, như Hêrôđê và dĩ nhiên là cả danh Giêsu nữa. Và đó cũng là dòng lịch sử được siêu thăng, lịch sử của những con người được cứu độ qua cái chết của Đức Giêsu.

Đứng trước cái chết của Đức Giêsu, bao vấn nạn lại được khơi dậy: ai là thủ phạm của cuộc sát hại này? Các thủ lãnh Dothái, Philatô hay đám đông dân chúng? Tự bao giờ, trong tâm thức của người Kitô hữu, ông Giuđa vẫn là một “tên phản bội”, là “thằng bán Chúa”; các thủ lãnh Dothái là những quân “Giurêu” ác độc… và cả dân Dothái bị qui trách cho tội giết Chúa. Mối hiềm khích giữa người Kitô hữu với người Dothái vẫn là một lỗ hổng lớn khó lấp đầy.

Những tư tưởng, lối nhìn như thế đã đến lúc phải thay đổi. Thực ra Đức Giêsu chết cho mọi người, trong đó có chúng ta, có cả những người Dothái nữa. Phải đặt mình trong lịch sử cụ thể, mới mong có được cái nhìn tạm gọi là công bằng; phải đặt mình vào tâm trạng của ngươi Dothái đã từng mất nước, từng lưu đầy, nhiệt thành với lề luật Môsê, mới có thể hiểu được nỗi lo: “Mọi người sẽ tin vào Giêsu, rồi người Rôma sẽ đến phá hủy nơi thánh của ta lẫn dân tộc của ta” (Ga 11,48), và như vậy chúng ta mới hiểu được quyết định: “một người chết thay cho dân, còn hơn toàn dân bị tiêu diệt” (Ga 11,49-50) là một quyết định sáng suốt. (?)

Biến cố Đức Giêsu chịu khổ hình diễn ra trong dòng lịch sử, nhưng đó cũng là một biến cố siêu lịch sử nữa, biến cố của niềm tin. Chẳng phải chúng ta đã tin rằng Đức Giêsu chịu chết là thánh ý Chúa Cha sao? Chẳng lẽ Đức Giêsu không vâng phục Cha, không làm cho những lời Kinh thánh viết về Người được nên hoàn trọn? Và nếu Đức Giêsu không chết đi thì tội chúng ta vẫn còn đó; chúng ta vẫn ngàn trùng xa cách Thiên Chúa, chúng ta vẫn không thể đền tội cho chính mình. Và nếu Đức Giêsu không chết đi, có lẽ cũng chẳng có giao ước mới, chẳng có Hội thánh… đặt vấn đề để chúng ta thêm lòng xác tín, chứ thực ra Thiên Chúa và chương trình của Người chẳng phải là những cái “nếu” của chúng ta!

Và như thế, người Dothái không phải chịu trách nhiệm tập thể về cái chết của Đức Giêsu.[20] Vì tính cách phức tạp về mặt lịch sử trong vụ án Đức Giêsu, Tin mừng cho chúng ta nhận ra những con người liên quan đến vụ án, còn phần trách nhiệm thuộc về ai điều đó Thiên Chúa biết, chúng ta không có quyền xét xử. Mặc dù trong thực tế chúng ta có thể hình dung ra cả đám đông dân chúng hiếu kỳ, la ó (xc. Mc 15,11), và trong bài giảng sau lễ Hiện Xuống, các Tông đồ có trách móc cả người Dothái nữa (xc. Cv 2,33. 36; 3,13-14; 4,10; 5,30; 7,52; 10,39; 13,27-28; 1 Tx 2,14-15), nhưng Đức Giêsu đã tha thứ cho họ rồi. Chúng ta cũng không thể kết án người Dothái với những lời hò hét: “Máu hắn cứu đổ trên đầu chúng tôi và con cháu chúng tôi” (Mt 27,25). Vì Đức Giêsu đã nói: “Họ lầm không biết việc mình làm” (Lc 23,34), và thánh Phêrô cũng coi những người Dothái ở Giêrusalem và cái các thủ lãnh của họ đã hành động vì không biết (Cv 3,17).

Tại công đồng Vaticanô II, Hội thánh đã tuyên bố: “Không thể quy trách nhiệm một cách hàm hồ những tội ác đã phạm trong khi Đức Giêsu chịu khổ nạn cho hết mọi người Dothái thời đó, cũng như người Dothái thời nay… Từ Thánh kinh, không thể rút ra kết luận Thiên Chúa đã loại bỏ người Dothái hoặc đã chúc dữ cho họ”.[21]

Điều chúng ta có thể khẳng định ở đây mà không sợ sai lầm là mọi kẻ tội lỗi là thủ phạm gây ra cuộc khổ nạn của Đức Giêsu.[22] “Chúng ta phải coi những kẻ sa đi ngã lại trong tội lỗi là những người đã phạm tội tầy trời nhất. Bởi lẽ, chính tội của ác chúng ta đã làm cho Đức Giêsu phải chịu khổ hình thập giá, thì chắc chắn rằng những ai chìm đắm trong gian tà cũng “tự tay đóng đinh Con Thiên Chúa vào thập giá một lần nữa, và đã công khai sỉ nhục Người” (Dt 6,6). Và phải nhìn nhận rằng, tội ác của chúng ta trong trường hợp này nặng hơn tội của người Dothái. Vì theo thánh Phaolô: “Nếu họ đã được biết Vua vinh hiển, họ đã chẳng đóng đinh Người vào thập giá” (1 Cr 2,8). Trái lại, chúng ta tuyên xưng rằng chúng ta biết Người, nên khi chúng ta chối bỏ Người bằng những hành động, có thể nói được rằng chúng ta đã tra tay giết Người.[23]

Thánh Phanxicô Atxidi cũng nhắc nhở chúng ta: “Không phải quỷ dữ đã đóng đinh Người trên cây thập giá. Chính bạn cùng với chúng đã đóng đinh Người trên thập giá; và còn đang đóng đinh Người nữa khi bạn thích thú trong thói xấu và tội lỗi”.[24]

Như vậy, thay vì quy trách, kết án người khác, chúng ta hãy tự vấn chính mình; thay vì lo bào chữa, biện hộ, bênh vực cho Đức Giêsu, thì hãy làm cho Người được sống thực sự trong đời sống chúng ta hôm nay. Có bao giờ chúng ta xác tín Đức Giêsu đã chết cho chính chúng ta hay không? Chúng ta có cảm nhận được “sức nặng cứu độ” của thập giá trên cuộc đời chúng ta hay không? Có khi nào việc làm của chúng ta lúc này tiếp tục đang đóng đinh Người hay không? Một lần nữa, chúng ta nhìn lại chính mình và can đảm đi vào hành trình thập giá với Đức Giêsu.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Albert Nolan, Đức Kitô trước Kitô giáo, Toà tổng giám mục Tp. Hồ Chí Minh, 1998.
Bùi Văn Đọc, Võ Đức Minh, Đức Giêsu hôm qua, hôm nay và mãi mãi, Tủ sách Đại kết, 1997.
Điển ngữ thần học Thánh kinh, bản dịch của Giáo hoàng học viện Piô X, Đà Lạt, tái bản lần II, 1971.
Editor James H. Charlesworth, Jesus Jewishness, Acrossriad Herder Book. The Crossroad Publishing Company, New York, 1996.
Giáo lý Hội thánh Công giáo, Toà tổng giám mục Tp. Hồ Chí Minh, Nxb. Tp. Hồ Chí Minh, 1997.
Hồng Phúc, Chúa Giêsu, Hiện Diện xuất bản, Toulouse 06/1993.
Hợp tuyển thần học, số 29-30/2001.
J. Dheilly, Từ điển Thánh kinh, Desclée, 1964. Dịch giả: Sỹ Lâm.
Nguyễn Văn Tuyên, Ngôi Lời nhập thể và cứu đo, Đại chủng viện thánh Giuse, 1994.
Phan Tấn Thành, Về nguồn, tập 1, Rôma, 1997.
Tuyển tập thần học 03/1989, chủ đề: Đức Giêsu Đấng cứu độ chúng ta, UBĐKCG yêu nước, Tp. Hồ Chí Minh.

------------------------------------------------
[15] Văn hào Plaute mô tả: “Người tử tội vác chiếc thanh ngang đi qua đường phố rồi bị đóng đinh vào thập giá. Xc. Lm. Hồng Phúc, Chúa Giêsu, tr. 369.
[16] Cây thập giá Lamã gồm có thanh dọc dài khoảng 5 m và nặng cả 50 Kg. Cả cây thập hình nặng gần 100 Kg, làm sao tử tội có thể vác nổi, nhất là mới qua trận đòn thập tử nhất sinh.
[17] Golgotha chỉ cần thêm một chữ “l”, tức Gollgotha có nghĩa là cái đầu. Có thể vì thế người ta gọi là đồi Sọ. Hoặc cũng có thể do hình thù quả đồi giống cái sọ người; có truyền thuyết cho rằng, nơi đây đã chôn sọ ông Ađam. Xc. Phan Tấn Thành, Về nguồn, tập I, tr. 161.
[18] Theo giới y khoa, sau khi tiến hành thí nghiệm trên cơ thể những người mới chết trong vòng 24 tiếng, thì lưỡi đòng thấu đến tim, máu chảy từ tâm nhĩ phải và nước chảy ra từ màng chu tâm (Bs. Judica Milan 1938 và Bs. Pierre Bardet – la passion de Jésus christ selon le Chirurgien, tr.183).
[19] Theo các nhà chú giải, có lẽ yếu tố này thánh sử Mátthêu thêm vào với dụng ý hộ giáo hơn là những diễn tiến lịch sử thực sự.
[20] GLHTCG, số 597.
[21] Xc. Na 4.
[22] Xc. GLHTCG số 598.
[23] Giáo lý Rôma
[24] Thánh Phanxicô Atxidi, Khuyến dụ, 5,3.